Brak reakcji Rządu w sprawie dyskryminacji firm posiadających status Centrum Badawczo Rozwojowego

17 sierpnia 2018

Nieprzejrzystość przepisów i brak reakcji Rządu na obecną sytuację firm posiadających status Centrum Badawczo Rozwojowego, które mogą być dyskryminowane w zakresie możliwości skorzystania ze środków unijnych – jako wykonawcy usług badawczych, wymaga pilnej korekty ze strony Ustawodawcy. Tytułem przykładu można wskazać, że w naborach unijnych wykonawcami usług, prac badawczo-rozwojowych nie mogą być Centra Badawczo Rozwojowe i z tego powodu te podmioty nie są traktowane na równi z jednostkami naukowymi. Problem jest więc palący z punktu widzenia branży oraz założeń zakupowych Państwa, które wiele mówi o rozwoju innowacyjności, partnerstwa innowacyjnego i zakupach innowacyjnych przedmiotów zamówienia.

Nieprzejrzystość przepisów i brak reakcji Rządu na obecną sytuację firm posiadających status Centrum Badawczo Rozwojowego, które mogą być dyskryminowane w zakresie możliwości skorzystania ze środków unijnych – jako wykonawcy usług badawczych, wymaga pilnej korekty ze strony Ustawodawcy. Tytułem przykładu można wskazać, że w naborach unijnych wykonawcami usług, prac badawczo-rozwojowych nie mogą być Centra Badawczo Rozwojowe i z tego powodu te podmioty nie są traktowane na równi z jednostkami naukowymi. Problem jest więc palący z punktu widzenia branży oraz założeń zakupowych Państwa, które wiele mówi o rozwoju innowacyjności, partnerstwa innowacyjnego i zakupach innowacyjnych przedmiotów zamówienia.

Niezrozumiałe dla branży jest, gdy np. w naborze w ramach POIR na „Bona na innowacje dla MŚP” (link do dokumentacji: https://poir.parp.gov.pl/dokumentacja/dokumentacja-dla-naboru-wnioskow-o-dofinansowanie-w-ramach-poddzialania-2-3-2-poir-etap-i-uslugowy-2018-r) dopuszcza się aby Centrum Badawczo Rozwojowe realizowały usługi badawcze. I na podstawie tej dokumentacji podmioty te wyjątkowo traktuje się na równi z uczelniami (regulamin str. 7), co może oznaczać, że akurat w takiej sytuacji są one jednak uznawane jako jednostki naukowe w rozumieniu art. 2 pkt 9 lit. f) ustawy o zasadach finansowania nauki. Przykład tego programu jest prawdopodobnie jedynym, w którym przedsiębiorcy posiadający status Centrum Badawczo Rozwojowego mogą realizować usługi badawcze. Można się domyślać, że intencjonalnym powodem otwarcia rynku jest jedynie to, iż są to projekty o niewielkiej wartości bo maksymalnej wartości kosztów kwalifikowanych do 400 tyś PLN.  

Zatem Centrum Badawczo Rozwojowe na podstawie powyższego przykładu może być jednostką naukową w rozumieniu art. 2 pkt 83 rozporządzenia 651/2014 o ile spełni wymagania tego rozporządzenia. Natomiast praktycznie we wszystkich naborach unijnych zarówno na szczeblu regionalnym jak i centralnym, jednostki naukowe sprowadza się do art. 2 pkt 9 ustawy o finansowaniu nauki, jednak o brzmieniu lit. a) – e) oraz o przyznanej kategorii A, A+ lub B, pomijając lit. f).

A przecież przy wykorzystywaniu funduszy strukturalnych, wykonawcami usług badawczo-rozwojowych na rzecz innych przedsiębiorstw mogłyby być firmy posiadające status Centrum Badawczo Rozwojowego, podmioty tego typu mogłyby uzyskiwać również 100% dofinansowania na składane przez siebie projekty badawcze, jednak obecna praktyka eliminuje przedsiębiorstwa posiada status Centrum Badawczo Rozwojowego na płaszczyźnie tożsamej jak dla jednostek naukowych.

Dla przykładu można podać jeden z aktualnie trwających naborów w ramach RPO WP (podkarpackie), oś priorytetowa I ,,Konkurencyjna i innowacyjna gospodarka’’, działania 1.2 ,,Badania przemysłowe, prace rozwojowe oraz ich wdrożenia typu projektu ,,Prace B+R’’. Zgodnie z dokumentacją konkursową premiowana jest współpraca z jednostką naukową, jednak przez jednostkę naukową należy rozumieć jednostkę naukową w myśl ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki, posiadającą przyznaną kategorię A, A+ lub B, o której mowa w art. 42, lit a-e wym. ustawy:

  1. podstawowe jednostki organizacyjne uczelni w rozumieniu statutów tych uczelni,
  2. jednostki naukowe Polskiej Akademii Nauk w rozumieniu ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz. U. Nr 96, poz. 619, z późn. zm.),
  3. instytuty badawcze w rozumieniu ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz. U. Nr 96, poz. 618, z późn. zm.),
  4. międzynarodowe instytuty naukowe utworzone na podstawie odrębnych przepisów, działające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
  5. Polską Akademię Umiejętności.

Pomija się zatem lit. f) zgodnie z brzmieniem której,  jednostką naukową są również inne jednostki organizacyjne niewymienione w lit. a–e, posiadające siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, będące organizacjami prowadzącymi badania i upowszechniającymi wiedzę w rozumieniu art. 2 pkt 83 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz.Urz. UEL 187 z 26.6.2014, str.1).

Z uwagi na niewytłumaczalną rozbieżność w traktowaniu firm Centrum Badawczo Rozwojowe, konieczne jest zajęcie stanowiska w tej sprawie przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, gdyż może to mieć wpływ, że dla tych dwóch przykładowych konkursów, dochodzi do odmiennych interpretacji ustawy, gdzie w jednym naborze w ramach POIR dopuszcza się przedsiębiorstwa posiadające status Centrum Badawczo Rozwojowego jako wykonawcę usług badawczo-rozwojowych a w innych naborach np. w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych, przedsiębiorstwa typu Centrum Badawczo Rozwojowe w ogóle nie mieszczą się w pojęciu jednostki naukowej, gdyż tutaj z niezrozumiałych przyczyn jednostki naukowe zawęża się do art. 2 pkt 9 ustawy o finansowaniu nauki, jednak o brzmieniu lit. a) – e) oraz o przyznanej kategorii A, A+ lub B, pomijając lit. f). Podważa to zatem sens funkcjonowania na rynku przedsiębiorstw typu Centrum Badawczo Rozwojowe, zwłaszcza, iż nie mogą one brać czynnego udziału w wykorzystywaniu funduszy unijnych po stronie wykonawcy usług badawczo-rozwojowych.

Jak się wydaje źródłem problemu jest ustawa o Centrum Badawczo Rozwojowym – z dnia 30 maja 2008 r. o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej, która art. 2 ust. 1 pkt 5 eliminuje Centrum Badawczo Rozwojowe jako jednostkę naukową.

Ponadto konieczne jest także wyjaśnienie czy Centrum Badawczo Rozwojowe faktycznie spełnia definicję „organizacji badawczej” używanej w przepisach o pomocy publicznej np. w opracowaniu „Organizacja badawcza i infrastruktura badawcza w świetle przepisów o pomocy publicznej” jako cechę charakterystyczną Organizacja prowadząca badania lub organizacja prowadząca badania i upowszechniająca wiedzę definiuje: „jeżeli taka organizacja badawcza prowadzi również działalność gospodarczą, to finansowanie, koszty i przychody z działalności gospodarczej należy ewidencjonować i rozliczać osobno,”.

Także warunek przychodów netto ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych określa wszelkie przychody łącznie z usługami obcymi. Dla przedsiębiorcy jako lidera konsorcjum w przetargu oznacza, że przychody konsorcjantów de facto są zaliczane księgowo do jego przychodów (lider wystawia fakturę do klienta a potem otrzymuje faktury od konsorcjantów i im płaci za ich prace). Oznacza to, że znacząco podnosi to % prac badawczych jaki trzeba wykonać żeby utrzymać status Centrum Badawczo Rozwojowego i jest to nieprzewidywalne. Np. na koniec roku można wygrać przetarg, gdzie konsorcjant/podwykonawca dostarcza sprzęt komputerowy za miliony złotych i przez to stracić status, gdyż nie przedsiębiorca nie nadrobi takiej sprzedaży własną produkcją badań. Zatem w takiej sytuacji powstaje podstawowe pytanie, czy warunek dotyczący % badań od przychodów nie powinien się odnosić do przychodów przedsiębiorcy (bez usług podwykonawczych) wytworzonych bezpośrednio przez przedsiębiorcę?

Dodatkowo podnieść należy, że jak opisano we wstępie, w ustawie o nauce – z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki, pojawia się wątpliwość, czy art. 2 pkt 9 lit. f  obejmuje wprost przedsiębiorców posiadających statut Centrum Badawczo Rozwojowego?

Wreszcie nie można przy tym nie zauważyć, że na tle ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, wyjaśnienie wymaga jak należy rozumieć zapis ‘zwrócone w jakiejkolwiek formie’ art. 18d.1.5. Koszty kwalifikowane podlegają odliczeniu, jeżeli nie zostały podatnikowi zwrócone w jakiejkolwiek formie lub nie zostały odliczone od podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym.

Aby zilustrować powyższy problem, można posłużyć się przykładem Centrum Badawczo Rozwojowego, który inwestuje 100 tyś PLN w badania. W efekcie wytwarza produkt, który sprzedaje w tym samym roku swoim klientom za 500tyś PLN i ma 400tyś zysku.  W związku z tym klienci zwrócili mu ‘w jakiejkolwiek formie’ koszty i to z nawiązką – czyli nie należy się ulga 150% w podatku od 100tyś. wydanych na badania?

Biorąc pod uwagę powyższe, trzeba kategorycznie przesądzić:

  1. Kto w sposób wiążący nadaje status Centrum Badawczo Rozwojowego, np. że takim dokumentem jest decyzja administracyjna o nadaniu statusu Centrum Badawczo Rozwojowego?
  2. Jaki organ w Polsce ewentualnie jaki dokument potwierdza fakt, iż podstawowym celem przedsiębiorcy posiadającego status Centrum Badawczo Rozwojowego jest samodzielne prowadzenie badań podstawowych, badań przemysłowych lub eksperymentalnych prac rozwojowych lub rozpowszechnianie na szeroką skalę wyników takich badań poprzez nauczanie, publikację lub transfer wiedzy. Np. Czy może to być własne oświadczenie podmiotu? Czy może to być wyciąg z KRS gdzie określone są główne działalności zgodnie z PKD? Czy zaświadcza o tym jakiś inny urząd/dokument?
  3. Jaki organ w Polsce ewentualnie jaki dokument potwierdza fakt, iż przedsiębiorca posiadający status Centrum Badawczo Rozwojowego prowadzący działalność gospodarczą finansowanie, koszty i dochody związane z tą działalnością rozlicza oddzielnie? Np. Czy własne oświadczenie podmiotu wystarczy? Czy może to być oświadczenie biegłego rewidenta, który bada sprawozdanie finansowe? Czy zaświadcza o tym jakiś inny urząd/dokument?
  4. Jaki urząd w Polsce ewentualnie jakie dokumenty potwierdzają bycie organizacją prowadzącą badania i upowszechniającą wiedzę w rozumieniu art. 2 pkt 83 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187 z 26.6.2014, str. 1)?

Podsumowując środki krajowe i fundusze strukturalne w zakresie prac badawczo-rozwojowych są przede wszystkim kierowane do jednostek naukowych jako wykonawców usług badawczych i rozwojowych, gdyż w praktyce przedsiębiorca ubiegający się o dofinansowanie nie może korzystać z usług badawczych Centrum Badawczo Rozwojowego ale wyłącznie jednostek naukowych. Co zastanowi kluczowa barierę w powstawaniu podmiotów typu Centrum Badawczo Rozwojowe, czy też utrzymaniu się tych ostatnich na rynku, gdyż oferta w postaci grantów unijnych w praktyce nie jest do nich skierowana. Powstaje też dodatkowe ale zasadnicze pytanie czy jednostki naukowe są w stanie wykorzystać takie środki jakie są obecnie dostępne, nawet jeśli w praktyce uczelnie jako monopoliści na rynku krajowym wykorzystują taką sytuację zawyżając realny koszt wykonania usługi badawczej?